Najaar 2005 (nummer 29)

Inhoudsopgave oktober 2005

	Selected summaries of the autumn 2005 issue  >> Volledige inhoudsopgave najaar 2005  >>
Hulpgereedschappen (1) De reilat Hub. van den Akker	Over gereedschappen wordt (gelukkig) veel geschreven. Maar over hulpgereedschappen, veelal door de vaklieden zelf vervaardigd, daarentegen weinig of niets. Derhalve zal ik proberen in een aantal artikelen hierover iets te vertellen. Mijn eerste artikel gaat over reilatten.
Een vergeten gebruik van het kruishout Jan Verhoeven	Dat het kruishout een van de belangrijkste stukken gereedschap is tijdens het afschrijven, weet vrijwel elke houtbewerker. Allereerst werd het kruishout in het verleden gebruikt bij het op breedte en dikte schaven van de onderdelen die men nodig had voor het werkstuk. Zeker in de tijd dat de houtverbindingen nog met de hand werden uitgevoerd, was het zuiver afschrijven uiterst belangrijk. Het kruishout was een onmisbaar stuk gereedschap bij het afschrijven van pen-en-gatverbindingen, liplassen enzovoort. Ook werd het kruishout gebruikt bij het afschrijven van de scharnierbladen en de voorkant van de slotkast. Dat er nog een ander gebruik van het kruishout was, namelijk smalle biezen van fineer snijden, is min of meer in het grote vergeetboek terechtgekomen. Hierover gaat dit artikeltje. Lees verder >>>
De snoeibeitel Johan De Punt	Het voorwerp dat wij hier behandelen werd gebruikt in de boomgaard. Het museum van de Heemkundige Kring Epe-Mere bekwam het door schenking en het is afkomstig van een hoeve in Herne (Hellingen). Het is een aardig stukje smeedwerk gemerkt met de initialen van de eigenaar (F1 VD H). Dit toont aan dat dit stuk gereedschap wel eens uitgeleend werd.
De tiendemaat Gijs Nederlof	Het hierbij afgebeelde meetwerktuigje is een tiendemaat. Tiendemaat, het woord is gevallen, maar die term vergde enig speurwerk. Op een van de benen is te lezen: SCHUCHARDT & SCHÜTTE KÖLN A/RH. Ik had al ontdekt dat de afstand tussen twee streepjes op de messing schaal overeenkomt met de afstand tussen de bekken in tienden van een millimeter. Dat bracht mij op Zehntel en zo was snel de Duitse benaming Zehntelmass gevonden, voor het vaderland weg terugvertaald tot tiendemaat.
Werktuigen als offergaven Gerrit van der Heide	De werktuigen waarmee de mens in de voorgeschiedenis werkte, zijn vooral bekend geworden van grafgiften of van offers. Door de eeuwen heen hebben mensen in moerassen voorwerpen gedeponeerd als offergaven aan door hen gedachte goden en geesten. De offergaven tonen dat de mensen die nabij moerassen en venen woonden een geloof hadden en over de relatie dachten tussen het landschap en de goden of geesten. Van de laatsten moet men zich hebben voorgesteld dat ook zij een relatie hadden met dit geheimzinnige landschap.. Bovendien hebben zij in hun voorstellingen die goden wat menselijks toegedacht. Daarom hebben zij hun offers in de vorm van wapens en werktuigen gegeven, wellicht in de gedachte er wat voor terug te krijgen.
Watisdat	de vraagbaak. Een rubriek door en voor lezers over onbekende of vreemde gereedschappen.