Voorjaar 2005(nummer 28)

Inhoudsopgave April 2005


De spoormaker in de prentkunst (3) De spoormakerDit keer een afbeelding uit Das Hausbuch der Mendelschen Zwölfbrüderstiftung zu Nürnberg.
In Neurenberg werd in 1380 door de rijke burger Konrad Mendel een oudemannenhuis gesticht, waar twaalf ambachtslieden tot hun dood hun oude dag konden doorbrengen. Wel moesten de twaalf beroepen op enig moment verschillend zijn. Wanneer een van de broeders overleed, werd er door een medebroeder een tekening van hem gemaakt in een scène die de broeder in zijn ambacht uitbeeldt. Die tekeningen, ruim 800 stuks, zijn gemaakt van 1425 tot 1544, uiteraard door verschillende personen, en met wisselende kwaliteit. Het gaat in dit geval niet om de kunstwaarde, maar om de waarde die zij hebben voor de studie van het dagelijks leven in de late Middeleeuwen. De ambachten betreffen hout-, en metaalbewerking, textiel- en lederbewerking, en verder beroepen uit handel en verkeer, akker- en tuinbouw, en huishouding.
De spoormaker zit in zijn werkplaats voor het venster. Aan de straatkant is een uitstalplank naar buiten geklapt met daarop een aantal sporen. Ook aan een stang achter hem hangen sporen klaar voor de verkoop. Op de vensterbank zien we twee aambeeldjes van verschillende vorm, een met lange hoornen (een speerhaak) en een met vlakke baan. Daartussen een vijl.
Een rondschaaf uit 1784
Johan de Punt, Mere (B.)
Rondschaaf 1784 De tijd dat elke stielman zijn eigen alaam vervaardigde, en dat zorgvuldig onderhield, ligt reeds lang achter ons. Wanneer de man in kwestie overleed, bleven zijn werktuigen bij de familieleden in gebruik. Waren de voorwerpen dan toch versleten dan gooide men ze niet weg doch ze belandden op zolder.
Zo geschiedde het ook met een rondschaaf die bij de opkuis, op zolder teruggevonden werd. Het gaat hier niet om een gewone schaaf, doch om een schaaf om een hol profiel te schaven.
De belboor, een vergeten gereedschap
Hans Rode
Belboor Al meerdere keren kwam ik op mijn zoektochten lange fretboren tegen, die door deze en gene als "belboren" werden aangeduid. Niet alleen vorm, maar vooral naamgeving intrigeerden mij. Vanwaar die naam "belboor"?
Lees verder >>>
Gefundeerd op tonnen
Arie Schellingerhout, Benthuizen
Ton volgeheid met slieten Evenwijdig aan de Dorpsstraat in Benthuizen, schuin tegenover de brug over de Ringvaart, stond de woning van landbouwer Adrie Zegwaart. De stallen en verdere bedrijfsruimten stonden daar haaks op. Het woonhuis, de stallen en andere gebruiksruimten rustten op met wilgenslieten volgeheide tonnen.
Absurd of logisch? Horizontale spaanopening in tandschaaf.
Hans Rode
De bewering dat de opening van brede schaven zich altijd aan de bovenkant van het blok bevindt, staat natuurlijk gelijk met het intrappen van een open deur. En dat dit ´onderdeel´ officieel de naam ´spaan opening´ draagt is eveneens logisch1. Langs deze weg immers kunnen de schaafkrullen (gebroken door de meestal aanwezige keerbeitel) het blok verlaten.
Het is dan ook een kleine openbaring een schaaf tegen te komen, waarvan de opening niet aan de bovenkant, maar aan de voorzijde zit. Maar is dit feit wel zo onlogisch of zelfs absurd, als je bij eerste gedachte wel zou denken?
Boekennieuws
  • Tussen bies en wilg. Over kooikers, otterjagers en biezensnijders in de oude Biesbosch. Door J.M. Van der Esch, m.m.v. Piet Verhagen
  • Beroepsnamenboek. Ambachtsnamen in kaart gebracht. Door J.B. Glasbergen,
  • Van aakschipper tot zwikker. Gids van historische beroepen. Door Carl Denig.
  • "Soo ´t niet sluit, ´t lekt er uit" (Basistechnieken van het ambachtelijk kuipen). Een duidelijk en volledig kuipershandboek. Door Erik Waelput.
Watisdat de vraagbaak. Een rubriek door en voor lezers over onbekende of vreemde gereedschappen.

Home